Koszty operacyjne

Poniższa tabela przedstawia: skonsolidowane koszty operacyjne Grupy PKN ORLEN według rodzaju, z uwzględnieniem korekty o eliminację usług wewnętrznych, zmianę stanu zapasów i rozliczeń między okresowych i koszty wytworzenia świadczeń na własne potrzeby, łączne koszty w układzie kalkulacyjnym w latach 1997, 1998 i 1999 oraz procentowe zmiany tych kosztów pomiędzy poszczególnymi latami.

Tabela  2. Koszty operacyjne

Rok kończący się 31 grudnia

	1997  (mln PLN)	1998 (mln PLN)	1998/1997 (zmiana%)	1999  (mln PLN)	1999/1998 (zmiana %)
Surowce i energia	6.122	4.667	(23,8)	6.436	37,9
Wartość sprzedanych towarów
i materiałów	3.613	3.167	(12,4)	3.162	(0,1)
Usługi obce	868	1.016	17,0	1.293	27,2
Podatki i opłaty (1)	3.859	5.394	39,8	7.353	36,3
Place z narzutami	646	697	7,8	795	14,1
Amortyzacja	412	506	22,9	634	25,2
Inne	91	127	38,4	137	8,0
Korekta(2)	(381)	(473)	23,9	(648)	37,2
Koszty operacyjne	15.230	15.101	(0,8)	19.161	26,9
Koszt wytworzenia sprzedanych
Produktów	6.725	5.543	(17,6)	7.188	29,6
Wartość sprzedanych towarów i
Materiałów	3.613	3.167	(12,4)	3.162	(0,1)
Koszty sprzedaży	4.474	5.896	31,8	8.186	38,8
Koszty ogólnego zarządu	418	495	18,2	625	26,4

Uwagi:

⁽¹⁾ Podatki i obciążenia inne niż podatek dochodowy i VAT podlegający odliczeniu.

⁽²⁾ Korekta dotyczy eliminacji usług międzyoddziałowych, zmiany stanu zapasów oraz kosztów wytworzenia świadczeń  na własne potrzeby jednostki.

Źródło: Dokument Informacyjny PKN ORLEN S.A.

Wykres 2. Koszty operacyjne 

Źródło: Opracowanie własne. 

Koszty operacyjne zmniejszyły się w 1998 r. o 0,8% z 15.230 w 1997 r. mln PLN do 15.101 mln PLN. W 1999 r. nastąpił wzrost wartości kosztów operacyjnych o 26,9% w stosunku do roku poprzedniego (do 19.161 mln PLN). Największy wpływ na wartość kosztów operacyjnych miały koszty sprzedaży, które wzrosły w 1998 r. o 31,8% z 4.474 mln PLN w 1997 r. do 5.896 mln PLN i o 38,8% do 8.186 mln PLN w 1999 r. Wzrost kosztów sprzedaży był zniwelowany w 1998 r. spadkiem wartości kosztów wytworzenia sprzedanych produktów o 17,6% i wartości sprzedanych towarów i materiałów o 12,4%.

Analiza rentowności przedsiębiorstwa

Jak wspomniano już w części poprzedniej wskaźniki rentowności są uważane za najbardziej syntetyczne mierniki oceny działalności gospodarczej firmy. Pierwszy z nich to wskaźnik rentowności sprzedaży.

Tabela 15.  Kształtowanie się wskaźników rentowności finansowej w spółce „RatGar” Sp. z o.o. w latach 1999-2001

WYSZCZEGÓLNIENIE	1999	2000	2001
Wskaźnik rentowności finansowej netto	23%	26%	27%

[Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych przedsiębiorstwa „RatGar” sp. z o.o. z lat 1999-2001]

Wskaźnik rentowności finansowej netto, ze sprzedaży produktów i usług oscyluje na poziomie 23 do 26%. Wskazuje to na bardzo dużą rentowność operacyjną przedsiębiorstwa.  Potwierdza to jeszcze raz bardzo korzystną sytuację przedsiębiorstwa.

Tabela 16.  Kształtowanie się wskaźników rentowności finansowej w spółce „RatGar” Sp. z o.o. w latach 1999-2001

WYSZCZEGÓLNIENIE	1999	2000	2001
Wskaźnik rentowności kapitału własnego	71,21%	64,35%	60,23%

[Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych przedsiębiorstwa „RatGar” sp. z o.o. z lat 1999-2001]

            Ze względu na brak udziału kredytów w działalności finansowej zdecydowano się na analizę kapitału własnego przedsiębiorstwa. W przypadku przedsiębiorstwa RatGAr, należy wskazać na bardzo wysokie wskaźniki rentowności kapitału własnego. Oznacza to, że bardzo wysoką zdolność przedsiębiorstwa do generowania  zysku. Wskaźnik ten podkreśla fakt, że całość zainwestowanych środków pieniężny w kapitał przedsiębiorstwa zostało trafnie ulokowane i jest bardzo dobrze wykorzystany.

Kolejnym wskaźnikiem obrazującym działalność przedsiębiorstwa jest analiza rentowności majątku spółki RatGar.

Tabela 17.  Kształtowanie się wskaźników rentowności majątku ogółem w spółce „RatGar” Sp. z o.o. w latach 1999-2001

WYSZCZEGÓLNIENIE	1999	2000	2001
Wskaźnik rentowności majątku trwałego	2,25	2,30	2,31
Wskaźnik rentowności majątku obrotowego	0,78	0,74	0,70

[Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych przedsiębiorstwa „RatGar” sp. z o.o. z lat 1999-2001]

            Wskaźniki majątku trwałego przedsiębiorstwa ulegają stopniowemu zwiększeniu na przestrzeni analizowanych trzech lat przedsiębiorstwa. Mały udział majątku obrotowego w działalności przedsiębiorstwa wskazuje, na bardzo duży udział aktywów trwałych w generowaniu zysku przedsiębiorstwa.

Wynik na działalności fmansowej

Wynik na działalności fmansowej liczony jako różnica pomiędzy wartością przychodów z działalności fmansowej i kosztów działalności fmansowej wynosił w kolejnych latach okresu 1997-1999 r.: minus 70 mln PLN, minus 131 mln PLN i minus 173 mln PLN. Na przychody fmansowe Grupy PKN ORLEN składają się głównie przychody z akcji i udziałów w innych jednostkach, otrzymane odsetki, dodatnie różnice kursowe i zysk ze zbycia papierów wartościowych. W latach 1997-1999 przychody z akcji i udziałów w innych jednostkach wynosiły odpowiednio 2,9 mln PLN, 3,2 mln PLN i 3,5 mln PLN. Pozostałe przychody finansowe wynosiły w 1997 r. 192,4 mln PLN (w tym różnice kursowe 75 mln PLN), w 1998 r. 170 mln PLN (w tym różnice kursowe 67mln PLN) i w 1999 r. 123 mln PLN (w tym różnice kursowe 51 mln PLN). 

Wzrost straty netto na działalności fmansowej o 88,1% w 1998 r. był wynikiem znaczącego wzrostu kosztów odsetek od kredytów i pożyczek oraz wzrostu wartości odpisów aktualizujących wartość papierów wartościowych. W 1999 r. wzrost ujemnego wyniku netto na działalności fmansowej o 31,4% był spowodowany wzrostem kosztów z tytułu odsetek od kredytów i pożyczek (o 21 mln PLN), a także spadkiem wartości przychodów z tytułu otrzymanych odsetek i z tytułu dodatnich różnic kursowych.

Ocena projektów inwestycyjnych

W tym dziale omawiane są metody rozwiązywania problemu ważnego z punktu widzenia strategii rozwoju spółki: Który z możliwych projektów inwestycji rzeczowych należy wybrać? Stosowane są tu znane metody oparte na rachunku zmiennej wartości pieniądza w czasie oraz metody uwzględniania ryzyka w o cenie projektów inwestycyjnych, będące rozszerzeniem klasycznego podejścia (m.in. analiza scenariuszy, analiza wrażliwości, analiza symulacyjna).

Metody oceny efektywności inwestycji

Podstawą wykorzystania rachunku ekonomicznego w ocenie zamierzeń rozwojowych firmy jest określenie kryterium tego rachunku, a więc takiej wielkości, której optymalizacja pozwoliłaby na ocenę rozpatrywanych wariantów działania.

Powszechnie uznaje się, że najlepszym kryterium oceny działalności gospodarczej na szczeblu mikroekonomicznym jest zysk. Tak więc opłacalne byłyby przedsięwzięcia gwarantujące osiągnięcie zysku, natomiast wybór najbardziej efektywnych wariantów polegałby na maksymalizacji zysku osiąganego z zaangażowanego kapitału. Jednakże zastosowanie do oceny przedsięwzięć rozwojowych jedynie miernika zysku jest dalece nie wystarczające. Kryterium to nie uwzględnia bowiem w dostatecznym stopniu takich czynników, jak ryzyko i czas.

Czynnik ryzyka jest nierozłącznie związany z działalności gospodarczą. O ile jednak ryzyko towarzyszące decyzjom krótkookresowym jest stosunkowo niewielkie, to decyzje długookresowe podejmowane są zawsze w warunkach dużej niepewności. Ryzyko nie uzyskania planowanych efektów musi zatem zostać odpowiednio uwzględnione w procesach decyzyjnych. Niejednokrotnie przedsięwzięcia charakteryzujące się wyższym od innych poziomem spodziewanego zysku, są równocześnie obarczone większym ryzykiem. Wynika to stąd, że poszczególne warianty działań, charakteryzując się zróżnicowanym poziomem spodziewanego zysku, cechują się równocześnie innym prawdopodobieństwem jego osiągnięcia [2, s. 8]. Stąd w rachunku opłacalności przedsięwzięć rozwojowych zachodzi konieczność uwzględniania tego rodzaju zależności.

Czynnik czasu wiąże się z rozłożeniem w kolejnych latach nakładów ponoszonych na realizację określonych przedsięwzięć i osiąganych dzięki nim efektów. Zarówno nakłady te, jak i efekty nie są jednakowo cenne, ze względu na czas ich wystąpienia. Im później ponoszone są nakłady, a wcześniej uzyskiwane dzięki nim efekty, tym wyższa będzie efektywność realizowanych przedsięwzięć. Czynnik czasu będzie więc znacznie różnicował opłacalność projektów charakteryzujących się tą samą masą zysku, lecz osiąganą w różnym czasie.