Wycena aktywów i pasywów w rachunkowości

Metody stosowane do określania wartości składników majątku i kapitałów:

1. ceny (kosztu) historycznej (taki, który faktycznie wystąpił w danej jednostce) – opiera się na tym, że aktywa i pasywa jednostki wycenia się albo po cenach aktualnych w momencie ich nabywania albo po faktycznie poniesionych kosztach na wytworzenie danego składnika, nie chroni realnej wartości majątku przed inflacją
2. ceny (kosztu) odtworzenia – zakłada wycenę składników majątku po cenach aktualnych, cenach nabycia albo po aktualnych kosztach wytworzenia
3. ceny (kosztu) realizacji – do wyceny aktywów stosuje się aktualne ceny ich sprzedaży netto ale przy założeniu normalnego trybu przeprowadzania takiej sprzedaży
4. ceny (kosztu) bieżącego (dotyczy przyszłych wartości) – aktywa wykazuje się w wysokości aktualnej wartości przyszłych wpływów netto z ich sprzedaży dokonanej w normalnym trybie, koszty i zobowiązania będą wycenione w wysokości zdyskontowanej wartości przyszłych wydatków przy założeniu normalnego trybu

Zasady księgowej wyceny bilansowe składników majątku

zasada wyceny	charakterystyka kategorii wyceny
cena nabycia	rzeczywista cena zakupu składnika majątku (kwota należna sprzedającemu bez naliczonego podatku od towaru i usług – VAT) „+” koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem danego składnika do użytkowania „+” (przy imporcie)  obciążenia publiczno-prawne (cło, podatek graniczny, opłaty graniczne)
koszt wytworzenia	koszty bezpośrednie produkcji wytworzonych produktów gotowych „+” przypadająca na okres ich wytwarzania uzasadnioną część pośrednich kosztów produkcji
cena sprzedaży	możliwa do uzyskania w dniu sporządzania wyceny cena (bez VAT)      „–” podatek akcyzowy, koszty związane z przystosowaniem składnika do sprzedaży i doprowadzeniem sprzedaży do skutku „+” dotacja przedmiotowa
wartość godziwa	przyjmuje się kwotę, za jaką dany składnik mógłby zostać wymieniony a zobowiązanie spłacone na warunkach transakcji rynkowej. Oznacza hipoteczną cenę, jaką można uzyskać po przeprowadzeniu transakcji

skonto – obniżenie ceny (np. samochodu) przez wystawcę dlatego, że odbiorca płaci gotówką (i nie trzeba ściągać długu albo czekać na zapłatę)

Przykłady zasad księgowej wyceny wybranych grup składników majątkowych

grupa składników	przykłady wyceny bilansowej
1. wartości niematerialne i prawne	według cen nabycia i kosztów wytworzenia pomniejszonych o wartość dotychczasowego umorzenia
2. rzeczowy majątek trwały (głównie środki trwałe)	wartość początkową nowych środków ustala się wg cen nabycia lub kosztów wytworzenia lub wartości po aktualizacji wyceny pomniejszonej o stopień zużycia (zaktualizowane odpisy amortyz.)
3. ziemia	wg cen sprzedaży (rynkowych – cena sprzedaży netto)
4. plantacje wieloletnie	wg poniesionych zrewaloryzowanych kosztów ich wytworzenia pomniejszone o zakumulowaną amortyzację
5. inwestycje długoterminowe (w nieruchomościach jako lokaty)	w cenie nabycia i kosztów wytworzenia pomniejszone o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub w wartości godziwej lub w cenie sprzedaży netto
6. udziały	wg cen nabycia pomniejszonych o odpisy spowodowane trwałą utratą ich wartości lub wartości godziwej
7. inwentarz żywy	wg cen sprzedaży netto na rynku
8. zapasy rzeczowych składników majątku obrotowego	wg cen nabycia lub kosztów wytworzenia nie mniejszych od ich cen sprzedaży w dniu wyceny
9. produkcja niezakończona	wg rzeczywistych kosztów wytworzenia
10. należności i zobowiązania	w kwocie wymagającej zapłaty z uwzględnieniem odsetek ustawowo  przewidzianych za zwłokę w zapłacie
11. środki pieniężne	wg wartości nominalnej

METODY WYCENY ZAPASÓW

Przychody i rozchody materiałów i towarów powinny być wyceniane wg rzeczywistych cen ich nabycia.

Cena wcześniejsza – FIFO (first in first out) – wycena dokonywana jest w oparciu o ceny z pierwszej dostawy znajdującej się jeszcze w magazynie. Zasada ta może być prawidłowa przy szybkiej rotacji zapasów. W warunkach inflacji ta metoda wywołuje zaniżanie kosztów zużywanych materiałów a przez to zawyżanie wyniku, co prowadzi do zawyżenia podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym.

Cena najpóźniejsza – LIFO (last in first out) – rozchód danej partii materiałów wycenia się stosując ceny ostatnich dostaw takich samych materiałów znajdujących się w magazynie. Wycena kierowanych do produkcji materiałów wg ostatnich cen w warunkach inflacji prowadzi do znacznego obciążenia kosztów wytwarzania.

Ceny przeciętne – ustalane jako ceny średniej ważonej z wartości kolejnych dostaw. Po każdej dostawie zmienia się przeciętna cena magazynowanych materiałów stąd metoda ta wymaga ustalenia na nowo przeciętnej ceny po każdej dostawie.

Metoda stałych cen ewidencyjnych – stosowana do wyceny materiałów i towarów. Ceny te są ustalane zwykle na cały rok obrachunkowy. Podstawę ich ustalenia mogą stanowić przeciętne ceny nabycia materiałów u różnych dostawców. Różnice między cenami rzeczywistymi a ewidencyjnymi (odchylenia cen ewidencyjnych) podlegają systematycznej ewidencji oraz rozliczaniu proporcjonalnie do rozchodów materiałów z magazynu oraz so zapasu końcowego.

Analiza wskaźnikowa Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego „Mińsk Mazowiecki” S.A.

Analiza wskaźnikowa, którą przedstawiam daje ogólny obraz sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Przedmiotem jej badania są relacje zachodzące pomiędzy poszczególnymi elementami bilansu, w przekroju pionowym i poziomym oraz rachunku wyników na przełomie lat 1998 – 2000 . Dla tego celu konstruuje się różnego rodzaju wskaźniki posługujące się danymi opartymi na sprawozdaniach finansowych.

Dokonując analizy wskaźnikowej ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A opierałam się na sprawozdaniach finansowych takich jak:

1)   Bilans ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A za lata 1997 – 2000 (Załącznik nr 2 , Załącznik nr  2, Załącznik nr  3)

2)   Rachunek zysków i strat ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A za lata 1997 – 2000 (Załącznik nr  5, Załącznik nr  6)

3.6.1 Wskaźnikowa ocena płynności finansowej

Do oceny płynności finansowej posłużyłam się wskaźnikami:

1)   bieżącej płynności,

2)   podwyższonej płynności – szybki.

Wskaźnik bieżącej płynności

WBP = Aktywa bieżące/Pasywa bieżące

W 1998 r. = 1,5

W 1999 r. = 1,2

W 2000 r. =1,0

Rysunek 7

ŹRÓDŁO: opracowanie własne na podstawie danych przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A   

Jak widać z przedstawionych wskaźników z roku na rok wskaźnik bieżącej płynności ulega pogorszeniu, co stanowi sygnał poważnego zagrożenia przyszłej egzystencji firmy. Poziom, na jakim utrzymuje się wskaźnik oznacz, że firma działa z dnia na dzień i nie posiada wystarczających zasobów gotówkowych do spłacania bieżących zobowiązań. Możemy stwierdzić z całą stanowczością, że przedsiębiorstwo ZNTK ”Mińsk Mazowiecki” S.A ma problemy z utrzymaniem bieżącej płynności.  

Wskaźnik podwyższonej płynności - szybki

WPP =

W 1998 r. = 1,1

W 1999 r. = 0,9

W 2000 r. = 0,9

Rysunek 8

ŹRÓDŁO: opracowanie własne na podstawie danych przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A   

Analiza wskaźnika podwyższonej płynności pozwala nam stwierdzić, że przedsiębiorstwo w roku 1998 mogło szybko sprostać bieżącym zobowiązaniom. Niestety wskaźnik w roku 1999 jak i 2000 utrzymywał się na poziomie, który nie jest zadawalającym i daje nam sygnał o zagrożeniu zdolności płatniczej przedsiębiorstwa.

Analiza rachunku zysków i strat

Rachunek zysków i strat jest przedmiotem analizy dotyczącej nie tylko akcji zwykłych, akcji uprzywilejowanych, ale także obligacji.

Analitycy dokonujący analizy fundamentalnej, przeglądając rachunek zysków i strat mogą uzyskać odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie wyniki osiągnęło przedsiębiorstwo w ciągu względnie długiego okresu (najczęściej jest to 10 lat), a jakie w ostatnich latach?
2. Czy przedsiębiorstwo skutecznie kontroluje koszty?
3. Czy tempo wzrostu jest stałe, czy może zyski ulegają stopniowemu zmniejszeniu?
4. Czy poziom zysku w kolejnych latach podlega znacznym wahaniom?
5. Jaka jest rzeczywista baza powtarzających się zysków, która stanowi punkt wyjścia trafnych prognoz przyszłych wyników?

Analiza dynamiki danych rachunku zysków i strat pozwala ustalić ogólne źródła osiągniętego wyniku finansowego przedsiębiorstwa. Wzrost lub spadek zysku netto wiąże się bowiem ze zmianami poszczególnych rodzajów wyniku finansowego oraz czynników na nie oddziałujących. Na przykład wzrost zysku na działalności operacyjnej wynika głównie z wyższej dynamiki przychodów ze sprzedaży niż kosztów ich uzyskania, zysk brutto – z korzystniejszego salda przychodów i kosztów finansowych wyników nadzwyczajnych, ostatecznie zaś zysk netto – z wysokości obowiązkowych obciążeń zysku. Odchylenia ujemne tych wskaźników mogą być źródłem zmniejszenia zysku lub powstania straty netto.

Ocena struktury rachunku zysków i strat polega na ustaleniu poszczególnych jego składników w ogólnej wielkości przychodów ze sprzedaży. W ten sposób wskaźniki struktury wyrażają jednocześnie poziom tych wskaźników w stosunku do wielkości wyjściowej. Odpowiednie wskaźniki struktury wyrażać wówczas będą przykładowo:

-          poziom kosztów uzyskania przychodów,

-          poziom zysku na działalności operacyjnej,

-          zyski brutto na działalności gospodarczej,

-          poziom ogólnego zysku brutto

-          poziom zysku netto i składników jego podziału.

Zwrócić także należy uwagę na zmianę wskaźników struktury, które określają odchylenia dodatnie lub ujemne, wskazując jednocześnie na przekształcenia poszczególnych elementów osiągniętego wyniku finansowego

Zakończenie pracy magisterskiej

Celem mojej pracy była próba pokazanie przydatności analizy finansowej dla oceny kształtowania sytuacji finansowej wybranego przedsiębiorstwa w 3 – letnim okresie jego działalności.

W pracy starałam się przybliżyć problem analizy finansowej. Dokonałam również próby analizy empirycznej na przykładzie Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego  „Mińsk Mazowiecki” S.A. Wykorzystałam do tego celu głownie analizę porównawczą oraz wskaźnikową, które w tym przypadku wydały mi się najbardziej adekwatnymi metodami analizowania.

Za pomocą analizy porównawczej można zaobserwować zmienność  kosztów i przychodów oraz szacunkowo określić ich wielkość w najbliższej przyszłości i planować bieżące wydatki.

W roku 2000 koszty ogółem wzrosły w stosunku do roku 1998, o 17,5% co wynika z:

1)   większej produkcji,

2)   kosztów operacji finansowych związanych z windykacją należności,

3)   kar umownych w pozostałych kosztach operacyjnych.

W roku 2000 przychody ogółem  ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A wzrosły o 25,3%  w stosunku do roku 1998 . Przyrost  ten  był związany z:

1)   wydzieleniem spółek córek i realizacją dla nich zaopatrzenia materiałowego,

2)   większym zaangażowaniem w poszukiwanie nowych zleceń,

3)   poprawą imege spółek córek w rezultacie wyższej jakości i solidności zleconych prac.

Na istotną uwagę zasługują przychody sfery finansowej, które wpłynęły na przyrost przychodów ogółem. Powstały one głównie z tytułu:

1)   rozwiązania rezerw na odsetki od należności,

2)   odsetek od nieterminowej płatności należności,

Pomimo bardzo trudnych w ostatnich latach zewnętrznych warunków działalności, szczególnie w branży kolejowej, Spółka z roku na rok osiąga coraz mniejszą stratę, co wskazuje na znaczną poprawę sytuacji finansowej ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A.. Sytuację te obrazuje rysunek 21 :

Rysunek 21

ŹRÓDŁO: opracowanie własne na podstawie danych przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A   

Niestety działalność Spółki nadal jest nierentowna, a zastosowany program oszczędnościowy, na który złożyła się między innymi restrukturyzacja zatrudnienia, nie jest na razie wystarczający do osiągnięcia zysku na działalności operacyjnej. 

Ponadto stale rosnący udział kapitałów obcych w finansowaniu działalności spółki niesie ze sobą duże ryzyko finansowe.

Jak widać rola analizy finansowej dla oceny kształtowania sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w okresie 3 lat jest bardzo znacząca. Bowiem informacje w niej zawarte przedstawiają sytuację finansową firmy i pozwalają  na podjecie odpowiednich kroków, aby ją poprawić lub utrzymać na odpowiednio dobrym poziomie. Analiza pozwala także na szybkie wykrycie zbliżającego się zagrożenia i podjęcie odpowiednich działań by mu zapobiec.

Wskaźnik Commodity Channel Index

Commodity Channel Index został opracowany przez Donalda R. Lamberta. Jest to system czasowy, który najlepsze zastosowanie znajduje na rynku towarowym, charakteryzującym się cyklicznością lub sezonowością. Wskaźnik CCI nie określa długości cykli, jest natomiast stworzony po to, aby określić kiedy takie cykle się rozpoczynają i kiedy kończą. Chociaż Commodity Channel Index pierwotnie został zaprojektowany do stosowania na rynku towarowym, to z powodzeniem może być stosowany do analizowania rynku giełdowego. Interpretuje się go również jako wskaźnik mierzący odchylenie papieru od jego statystycznej średniej wartości.[1]

Wykres wskaźnika Commodity Channel Index

Wykres 4. Wskaźnik CCI – notowania spółki Exbud S. A

Wskaźnik CCI jest najczęściej używany do wyznaczania sygnałów kupna. Sygnał kupna zostaje wygenerowany gdy wskaźnik po ustanowieniu minimum przebija w górę linię Signal.

Analizując wykres wskaźnika CCI inwestor giełdowy może uzyskać informacje jaki moment jest najbardziej optymalny do sprzedaży lub kupna akcji badanej spółki, określa także kiedy należy czekać. Cechą charakterystyczną CCI jest to, że najczęściej generuje on sygnały kupna wcześniej niż inne wskaźniki.

Kiedy wartość wskaźnika Commodity Channel Index kształtuje się na poziomie ponad +100% oznacza to, że rynek jest wykupiony i jest to najlepszy moment, w którym można kupować akcję. Kiedy natomiast wartość wskaźnika plasuje się na poziomie poniżej –100% jest to wówczas sygnał do sprzedaży akcji badanej spółki, gdyż rynek jest wysprzedany. CCI określa również kiedy inwestor powinien czekać, czyli nie sprzedawać, ale także nie kupować. Jest to okres, w którym wskaźnik wzrasta powyżej –100%.

---

[1] J. J. Murphy, Analiza techniczna rynków finansowych, Warszawa 1999, s. 207