Ocena projektów inwestycyjnych

W tym dziale omawiane są metody rozwiązywania problemu ważnego z punktu widzenia strategii rozwoju spółki: Który z możliwych projektów inwestycji rzeczowych należy wybrać? Stosowane są tu znane metody oparte na rachunku zmiennej wartości pieniądza w czasie oraz metody uwzględniania ryzyka w o cenie projektów inwestycyjnych, będące rozszerzeniem klasycznego podejścia (m.in. analiza scenariuszy, analiza wrażliwości, analiza symulacyjna).

Metody oceny efektywności inwestycji

Podstawą wykorzystania rachunku ekonomicznego w ocenie zamierzeń rozwojowych firmy jest określenie kryterium tego rachunku, a więc takiej wielkości, której optymalizacja pozwoliłaby na ocenę rozpatrywanych wariantów działania.

Powszechnie uznaje się, że najlepszym kryterium oceny działalności gospodarczej na szczeblu mikroekonomicznym jest zysk. Tak więc opłacalne byłyby przedsięwzięcia gwarantujące osiągnięcie zysku, natomiast wybór najbardziej efektywnych wariantów polegałby na maksymalizacji zysku osiąganego z zaangażowanego kapitału. Jednakże zastosowanie do oceny przedsięwzięć rozwojowych jedynie miernika zysku jest dalece nie wystarczające. Kryterium to nie uwzględnia bowiem w dostatecznym stopniu takich czynników, jak ryzyko i czas.

Czynnik ryzyka jest nierozłącznie związany z działalności gospodarczą. O ile jednak ryzyko towarzyszące decyzjom krótkookresowym jest stosunkowo niewielkie, to decyzje długookresowe podejmowane są zawsze w warunkach dużej niepewności. Ryzyko nie uzyskania planowanych efektów musi zatem zostać odpowiednio uwzględnione w procesach decyzyjnych. Niejednokrotnie przedsięwzięcia charakteryzujące się wyższym od innych poziomem spodziewanego zysku, są równocześnie obarczone większym ryzykiem. Wynika to stąd, że poszczególne warianty działań, charakteryzując się zróżnicowanym poziomem spodziewanego zysku, cechują się równocześnie innym prawdopodobieństwem jego osiągnięcia [2, s. 8]. Stąd w rachunku opłacalności przedsięwzięć rozwojowych zachodzi konieczność uwzględniania tego rodzaju zależności.

Czynnik czasu wiąże się z rozłożeniem w kolejnych latach nakładów ponoszonych na realizację określonych przedsięwzięć i osiąganych dzięki nim efektów. Zarówno nakłady te, jak i efekty nie są jednakowo cenne, ze względu na czas ich wystąpienia. Im później ponoszone są nakłady, a wcześniej uzyskiwane dzięki nim efekty, tym wyższa będzie efektywność realizowanych przedsięwzięć. Czynnik czasu będzie więc znacznie różnicował opłacalność projektów charakteryzujących się tą samą masą zysku, lecz osiąganą w różnym czasie.

Przychody

Wolumen ropy naftowej przerobionej przez 3 rafinerie należące do Grupy PKN ORLEN wzrósł z 11.365 tys. ton w 1997 r. do 11.743 tys. ton w 1998 r. i następnie do 12.505 tys. ton w 1999 r. W poniższej tabeli przedstawiono skonsolidowane przychody ze sprzedaży pro forma Grupy PKN ORLEN według PSR w rozbiciu na główne rodzaje produktów za lata 1997, 1998 i 1999 oraz zmiany procentowe w przychodach pomiędzy poszczególnymi latami.

Tabela 1. Przychody ogółem według PSR.

Rok kończący się 31 grudnia

	1997              (mln PLN)	1998          (mln PLN)	1998/1997 (zmiana %)	1999             (mln PLN)	1999/1998 (zmiana %)
Paliwa	13.713	13.763	0,4	17.560	27,6
Inne produkty rafineryjne	649	683	5,2	705	3,3
Petrochemikalia	1.527	1.398	(8,5)	1.282	(8,3)
Inne produkty i materiały	399	311	(21,9)	616	97,9
Usługi	180	195	7,8	313	60,8
Przychody ogółem według PSR (1)	16.468	16.349	(0,7)	20.476	25,2

Źródło: Dokument Informacyjny PKN ORLEN S.A.

Uwagi:

(1) - Dane o przychodach ze sprzedaży według rodzajów produktów zostały wyliczone na podstawie niezbadanych przez biegłych rewidentów zapisów księgowych przygotowanych zgodnie z PSR. Przychody ogółem według PSR pochodzą ze Skonsolidowanego Sprawozdania Finansowego pro forma Grupy PKN ORLEN.

Wykres 1.

Przychody ogółem według PSR 

 

Źródło: Opracowanie własne.

Przychody ze sprzedaży pro forma ogółem wg PSR zmniejszyły się w 1998 r. o 0,7% z 16.468 mln PLN w 1997 r. do 16.349 mln PLN w 1998 r. i następnie wzrosły o 25,2% do 20.476 mln PLN w 1999 r. Spadek przychodów w roku 1998 i wzrost w roku 1999 (w stosunku do roku poprzedniego) był głownie spowodowany przez zmianę wartości przychodów ze sprzedaży produktów rafineryjnych - paliw i innych produktów rafineryjnych (wzrost w 1998 r. jedynie o 0,6% i o 26,5% w 1999 r.) i produktów petrochemicznych (spadek o 8,5% w 1998 r. i 8,3% w 1999 r.).

Podstawowy plan finansowy

PKN jest trakcie przygotowania zintegrowanego planu finansowego zakładającego szereg wariantów i obejmującego okres do końca 2005 r. Plan podstawowy przewiduje wzrost ilaści przerabianej ropy naftowej w płockiej rafinerii naftowej w ilości od 11,2 mln ton (1998r.) do 13,2 mln ton (2001r.) oraz ponad 15 mln ton w roku 2005. prognoza finansowa jest oparta na ostrożnych założeniach dotyczących wielkości marży rafineryjnej i marży detalicznej oraz założeniu umiarkowanego wzrostu udziału przychodów ze sprzedaży produktów nie paliwowych w całości przychodów ze sprzedaży. Ponadto zakłada się stopniowo poprawę koniunktury na produkty petrochemiczne w stosunku do stanu z pierwszego kwartału 1999 r.

         Istotnym elementem planu podstawowego jest spodziewane osiągnięcie znaczących efektów ekonomicznych w ciągu trzech lat, w efekcie wzrostu wydajności pracy oraz przedsięwzięć skierowanych na redukcję kosztów. Przewiduje się, że będą one wynikiem m.in.:

-         sprawnego wdrożenia programu optymalizacji produkcji w kompleksie rafineryjno – petrochemicznej w Płocku,

-         wprowadzenia regionalnego systemu ustalania cen hurtowych i detalicznych wynikających z lokalnych uwarunkowań rynkowych,

stworzenia sprawniejszego systemu sprzedaży hurtowej i dystrybucji z udziałem połączonych struktur Petrochemii Płock i CPN.