Skonsolidowany rachunek zysków i strat

Fuzja czterech banków wchodzących w skład grupy Pekao S.A. zakończyła się 1 stycznia 1998r. Wyniki finansowe banku za wcześniejsze lata zostały podane przez bank w taki sposób, aby można je było porównać
z osiągniętymi po połączeniu. Według nich wynik na działalności bankowej, na który składają się wyniki z tytułu odsetek, prowizji, operacji finansowych oraz przychody z papierów wartościowych i wynik z pozycji wymiany – każdego roku wzrastał. Wszystkie wartości składające się na ten wynik w latach 1997 – 1999 stale rosły, lecz w bardzo niewielkim stopniu (por. zał. 15). Wynik na działalności bankowej w 1998r. wzrósł o 14%
w stosunku do 1997r. (por. wykres 4). Natomiast koszty działania banku rosły i to w znacznym stopniu. W 1999r. były one wyższe o około 48% w stosunku do 1997r (por. wykres 5).

Każdego roku rezerwy tworzone przez Bank Pekao S.A. przewyższały rezerwy rozwiane (różnica wartości rezerw i aktualizacji – por. zał. 15). W 1999r. różnica ta była znacznie wyższa niż w latach poprzednich. Powodem stworzenia tak wysokich rezerw było ogólne pogorszenie jakości kredytów w związku ze słabszą  koniunkturą gospodarczą oraz pogorszenie sytuacji finansowej trzech znaczących kredytobiorców.

Źródło: Opracowanie własne.

Źródło: Opracowanie własne.

Wynik finansowy brutto każdego roku malał . W 1999r. był to spadek  o 53,4% w porównaniu do 1998r. Podatki i inne obciążenia utrzymywały się na podobnym poziomie. Wynik finansowy netto w 1997r.
i 1998r. spadł o prawie połowę w ujęciu nominalnym, natomiast w ujęciu realnym, czyli po uwzględnieniu inflacji spadł o ponad połowę. W 1999 roku sytuacja ta stała się jeszcze gorsza, gdyż wynik ten spadł o 60,2% w stosunku do 1998r. (patrz wykres 6).

Źródło: Opracowanie własne.

ZAŁĄCZNIK 15.    Skonsolidowany rachunek zysków i strat

Banku Pekao S.A.

(na 31 grudnia, w mln PLN)

	1997	1998	1999
Przychody z tytułu odsetek	5.395,5	5.909,1	5.345,1
Koszty odsetek	3.553,6	3.975,6	3.319,6
Wynik z tytułu odsetek	1.841,9	1.933,5	2.025,5
Przychodu z tytułu prowizji	642,7	763,6
Koszty z tytułu prowizji	68,9	96,3
Wynik z tytułu prowizji	573,8	667,3	670,9
Przychody z akcji, udziałów i innych papierów wartościowych	71,8	33,0
Wynik na operacjach finansowych	38,5	43,2
Wynik z pozycji wymiany	185,4	268,5
Wynik na działalności bankowej	2.711,4	2.945,4	3.092,0
Pozostałe przychody operacyjne	108,1	101,0
Pozostałe koszty operacyjne	94,3	81,8
Koszty działania banku	1.286,0	1.761,9	1.907,5
Amortyzacja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych	150,7	187,5
Odpisy na rezerwy i aktualizacja wartości	630,1	805,2
Rozwiązanie rezerw i zmniejszenie dotyczące aktualizacji	340,7	519,1
Różnica wartości rezerw i aktualizacji	-289,4	-286,1	-713,2
Wynik z działalności operacyjnej	999,2	729,1
Wynik na operacjach nadzwyczajnych	0,3	0,7
- zyski nadzwyczajne	1,2	1,7
- straty nadzwyczajne	0,9	1,0
Odpis rezerwy kapitałowej z konsolidacji	235,5	235,5
Zysk (strata) brutto	1.234,9	965,2	304,3
Podatek dochodowy	416,4	442,1
Udział w zyskach (stratach) jednostek objętych konsolidacją metodą praw własności	6,4	2,9
Zysk (strata) netto	824,9	520,3	136,9

ZAŁĄCZNIK 16.    Skonsolidowany bilans Banku Pekao S.A. (w mln PLN)

	1997	1998	1999
AKTYWA
Kasa, operacje z Bankiem Centralnym	2.940,9	5.479,3
Dłużne papiery wartościowe uprawnione do redyskontowania w BC	11,0	10,5
Należności od sektora finansowego	5.000,3	4.307,9	4.885,3
Należności od sektora niefinansowego i sektora budżetowego	19.051,2	21.532,7	26.674,5
Należności od jednostek zależnych i stowarzyszonych nie objętych konsolidacją	510,7	525,9
Należności od jednostek zależnych i stowarzyszonych objętych konsolidacją metodą praw własności	499,1	823,4
Należności z tytułu zakupionych papierów wartościowych z otrzymanym przyrzeczeniem zakupu	1.339,4	44,8
Dłużne papiery wartościowe	15.420,8	16.233,7
Akcje, udziały w jednostkach zależnych i stowarzyszonych nie objętych konsolidacją	240,4	203,0
Akcje i udziały w jednostkach zależnych i stowarzyszonych objętych konsolidacją metodą praw własności	12401	177,9
Akcje i udziały w pozostałych jednostkach	207,7	351,7
Pozostałe papiery wartościowe i inne prawa majątkowe	122,7	14,3
Wartości niematerialne i prawne	116,7	127,3
Rzeczowy majątek trwały	1.329,0	1.582,6	1.694,4
Inne aktywa	321,8	784,2
Rozliczenia międzyokresowe	2.564,0	2.403,3
PASYWA
Zobowiązania wobec Banku Centralnego	5.859,7	4.926,7
Zobowiązania wobec sektora finansowego	2.533,3	1.678,6	2.020,2
Zobowiązania wobec sektora niefinansowego i sektora budżetowego	32.940,7	38.922,0	44.580,8
Zobowiązania wobec jednostek zależnych i stowarzyszonych nie objętych konsolidacją	79,8	30,1
Zobowiązania wobec jednostek zależnych i stowarzyszonych objętych konsolidacją metodą praw własności	12,6	82,0
Zobowiązania z tytułu sprzedanych papierów wartościowych z udzielonym przyrzeczeniem odkupu	20,0	0,0
Zobowiązania z tytułu emisji własnych papierów wartościowych	37,1	17,1
Fundusze specjalne i inne pasywa	1.099,6	1.154,0
Koszty i przychody rozliczane w czasie oraz zastrzeżone	3.890,4	3.870,6
Rezerwy	168,2	208,1
Rezerwa kapitałowa z konsolidacji	881,5	646,1
Kapitał akcyjny	137,7	145,3
Kapitał zapasowy	45,0	415,3
Kapitał rezerwowy z aktualizacji wyceny	92,0	92,2
Pozostałe kapitały rezerwowe	1.177,7	1.895,6
Różnice kursowe z przeliczenia oddziałów zagranicznych	0,5	1,0
Zysk netto	824,9	520,3	136,9
SUMA BILANSOWA	49.799,8	54.602,4	59.733,8

TAB. 15.        Ranking banków polskich o najwyższych sumach bilansowych i funduszach własnych (1997 – 1999)

  POZYCJA               BANK                                   SUMA BILANSOWA               FUNDUSZE WŁASNE

                                                                                              (w mln PLN)                               (w mln PLN)

97	98	99		1997	1998	1999	1997	1998	1999
1	2	2	Bank Pekao S.A.	49.799,8	54.602,4	59.733,8	3.158,4	3.712,1	3.753,4
2	1	1	PKO BP	46.708,1	56.457,4	60.892,3	2.474,2	2.937,9	1.637,2
3	3	3	Bank Handlowy S.A.	17.020,1	17.744,4	19.171,6	2.040,8	2.557,8	3.245,3
5	5	4	PBK S.A.	10.853,2	13.682,9	17.671,3	968,8	1.145,5	1.726,5
4	4	5	BGŻ	12.926,3	15.739,4	17.552,5	820,6	1.078,2	475,5
6	6	6	BPH S.A.	9.710,8	13.197,0	15.261,0	937,6	1.436,4	2.202,7
7	7	7	Bank Śląski S.A.	9.567,6	12.530,4	14.787,2	1.097,1	1.223,0	1.376,9
8	8	8	Kredyt Bank S.A.	8.693,7	11.253,8	14.773,0	389,2	763,7	1.342,8
10	9	9	BRE Bank S.A.	6.142,3	11.044,8	14.553,8	815,6	1.230,4	2.065,4
9	10	10	BIG BG S.A.	8.329,2	10.737,7	12.944,4	1.259,1	1.352,7	1.471,6

Pojęcie wyniku finansowego

Wynik finansowy podobnie jak większość funkcjonujących w naukach ekonomicznych terminów, jest różnie definiowany i rozumiany przez ekonomistów  i instytucje zajmujące się finansami, rachunkowością i analizą ekonomiczno-finansową przedsiębiorstw. Różnice terminologiczne znajdują swój wyraz bądź  w definicjach podawanych przez poszczególnych autorów, bądź przy interpretacji treści i formy wyniku finansowego. Różnorodność określeń wyniku finansowego wynika z odmiennego traktowania przez podmioty niektórych jego aspektów. Dodatkowo treść tego terminu ulega modyfikacji wraz z ewolucją systemu finansowego. Samo pojęcie wyniku finansowego spotykamy w literaturze ekonomicznej w roli synonimu dotyczącego:

Þ   sytuacji finansowej przedsiębiorstwa,

Þ   akumulacji finansowej,

Þ   zysku lub straty,

Þ   wielkości traktowanych jako różne rodzaje wyniku finansowego.

A oto kilka przykładów różnorodności interpretacji treści i formy wyniku finansowego, a w szczególności:

·       terminu zaczerpniętego z pracy Elżbiety Burzymowej, wg.której wynik finansowy stanowi różnice między sumą dochodów ze sprzedaży, a sumą kosztów własnych tej sprzedaży,  skorygowanej o pozycje regulujące rentowność  oraz straty i zyski nadzwyczajne,

·       definicji zaczerpniętej z książki "Finanse"  wg której wynik finansowy każdej jednostki gospodarczej określa różnicę pomiędzy przychodami pieniężnymi
z całokształtu działalności a kosztami poniesionymi na tę działalność. W terminologii finansowej różnica ta jest nazywana akumulacją pieniężną.

·       pojęcia zapożyczonego  z publikacji Marii Sierpińskiej i Tomasza Jachny,  zgodnie z którą wynik finansowy stanowi różnicę między przychodem ze sprzedaży, a kosztami własnymi produkcji i sprzedaży,  pomniejszoną o podatek dochodowy i skorygowana odpowiednio o saldo strat i zysków nadzwyczajnych,

·       określenia zaczerpniętego z książki „Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie" , wg której wynik finansowy w wielkościach bezwzględnych jako zysk lub strata z jego całej działalności jest sumą algebraiczną wyników zwyczajnych i wyników nadzwyczajnych z działań

celowo podejmowanych przez przedsiębiorstwo ;

w wielkościach względnych wynik finansowy stanowi relację jego kwoty bezwzględnej do obrotu, tj. przychodów ze sprzedaży lub kosztów  ich uzyskania, lub zaangażowania zasobów majątkowych, kapitałowych czy osobowych,

·       terminu zaczerpniętego z książki "Księgi rachunkowe w małych firmach", zgodnie z którą wynik finansowy stanowi wyrażony w pieniądzu rezultat działalności gospodarczej w pewnym okresie czasu (miesiącu, roku obrachunkowym),

·       określenia zapożyczonego z pracy Marianny Borkowskiej i Mariana Pałki, wg  której wynik finansowy stanowi różnicę pomiędzy :

Þ   osiągniętymi przychodami z działalności ,

Þ   należnymi dotacjami ,

Þ   zyskami nadzwyczajnymi,

a

Þ   poniesionymi kosztami uzyskania przychodów,

Þ   podatkami i innymi  obciążeniami zmniejszającymi przychody,

Þ   stratami nadzwyczajnymi,

Þ   podatkami i innymi obowiązkowymi zmniejszeniami zysku,

·       pojęcia zaczerpniętego z pracy pod redakcją Ryszarda Borowieckiego, zgodnie z którą wynik finansowy stanowi różnicę między przychodami z działalności gospodarczej ( sprzedaż wyrobów, robót, towarów i materiałów), dzierżawy i najmu składników majątku, sprzedaży rzeczy i praw majątkowych oraz  innych źródeł ( dotacje , subwencje itp.),  a kosztami ich uzyskania skorygowaną o saldo strat i zysków nadzwyczajnych i pomniejszoną o podatek obrotowy,

·       określenia zaczerpniętego z ustawy o rachunkowości w jednostkach innych niż banki i ubezpieczyciele na wykazywany w księgach rachunkowych wynik finansowy netto (zysk/strata)składają się :

Þ   wynik działalności operacyjnej (w tym na operacjach finansowych),

Þ   wynik na operacjach nadzwyczajnych,

Þ   obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych lub osób fizycznych i płatności z nim zrównanych na podstawie odrębnych przepisów,

·       terminu zapożyczonego z książki " Zasady rachunkowości ", według której wynik finansowy to finansowy rezultat działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, odzwierciedlający osiągnięte przyrosty wartości,

·       pojęcia zaczerpniętego z pracy Wiesława Sasina, zgodnie  z którą wynik finansowy to syntetyczny miernik ekonomicznej efektywności firmy, uwzględniający wszystkie przychody ze sprzedaży, koszty ich uzyskania, wyniki operacji finansowych, rachunek operacji nadzwyczajnych i opodatkowanie, a zamykający się zyskiem lub stratą,

·       terminu zapożyczonego z publikacji Bolesława Siwonia, według której wynik finansowy jest rozumiany jako wyraz końcowego i sumarycznego efektu działań: zwiększających obroty ze sprzedaży, zmniejszających koszt własny jego osiągnięcia oraz podyktowanych przez budżetową gospodarkę państwa.

Podpis elektroniczny

podrozdział pracy dyplomowej

„Jedną z instytucji prawnych, które wywarły największy wpływ na zachodzące zmiany w e-administracji jest bezpieczny podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem. Z założenia w środowisku elektronicznym ma pełnić rolę podpisu własnoręcznego.”¹ Mając na uwadze problematykę podpisu elektronicznego ustalić trzeba przede wszystkim, jakie funkcje w obrocie prawnym pełni podpis własnoręczny. Cytując za F. Rosengarten - „podpis może oznaczać stwierdzenie obecności, przyjęcie czegoś do wiadomości, potwierdzenie odbioru, zaświadczenie o istnieniu pewnego stanu faktycznego, złożenie pewnego oświadczenia woli itd., a wszystko to zależy od treści dokumentu, na którym podpis został umieszczony (...), podpis stanowi na ogół afirmację tego dokumentu. Bywa, że może mieć sam podpis swoją treść - np. na odwrocie weksla.” Zatem podpis własnoręczny powinien:

-        spełniać kryterium własnoręczności,

-        pozwalać na identyfikację podpisującego,

-        pozwalać na stwierdzenie j ego autentyczności,

-        posiadać pewne cechy trwałości,

-        z reguły, być umieszczony pod pismem, do którego się odnosi.

Podobne cechy powinien posiadać podpis elektroniczny, co nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do wciąż rosnącej roli Internetu w handlu elektronicznym czy w kontaktach urząd-obywatel. Zasadniczymi różnicami, jakie istniej ą między podpisem cyfrowym a własnoręcznym są, że tego drugiego „nie da się oddzielić od dokumentu, jest taki sam dla wszystkich dokumentów i stawiany jest w określonych miejscach.” „Z kolei podpis cyfrowy może być przechowywany i przesyłany niezależnie od dokumentu oraz utworzony jest na ^{[1] [2] [3]}

podstawie skrótu zawartości dokumentu."^[4] Innymi cechami podpisu elektronicznego są zależność od najdrobniejszych szczegółów dokumentu - dla każdego dokumentu będzie inny, chociaż złożony przez tą samą osobę oraz może być wpisany w cały dokument.

Ze względu wielowątkowość zagadnienia podpisu elektronicznego będziemy rozumieć pod tym pojęciem zarówno rozpowszechniony obecnie podpis cyfrowy oraz inne techniki, które mogą być wykorzystywane jako metody identyfikacji podpisującego w sposób elektroniczny. Wyróżniamy następujące podpisy:

-        podpis cyfrowy oparty na systemie kryptografii asymetrycznej z użyciem klucza publicznego i klucza prywatnego,

-        podpis związany z cechami biometrycznymi (np. odcisk linii papilarnych, obraz tęczówki, kształt twarzy),

-        podpis własnoręczny zeskanowany,

-        podpis tworzony przy użyciu pióra cyfrowego.

Na potrzeby niniejszej pracy zajmować się będę jedynie zagadnieniem podpisu cyfrowego, opieraj ącym się ma algorytmie kluczy prywatnych i publicznych, gdzie jeden z nich służy tworzenia podpisu cyfrowego, a drugi do jego weryfikacji. „Klucz prywatny jest używany tylko przez tworzącego podpis cyfrowy (podpisującego), a klucz publiczny z założenia używany jest przez większą liczbę osób (stad nazwa publiczny).”^[5] Dostęp do klucza publicznego można uzyskać albo przez pobranie go bezpośrednio od posiadacza odpowiadającego mu klucza prywatnego bądź też w miejscu publikacji on-line kluczy publicznych, np. repozytorium. Z kolei klucz prywatny najczęściej przechowywany jest na dysku, lub karcie mikroprocesorowej, a dostęp do niego uzyskuje się po podaniu indywidualnego kodu dostępu (PIN) czy też przy pomocy innych urządzeń biometrycznych służących do identyfikacji.

Bezpieczeństwo podpisu cyfrowego opiera się na długości klucza, która liczona jest w bitach. To właśnie ta komputerowa długość sprawia, że jego obliczenie jest prawie niewykonalne w rozsądnym okresie czasu.

Podpis elektroniczny nie byłby wiarygodny, gdyby klucz prywatny będący jego składnikiem, nie byłby poświadczony przez urząd certyfikacji, który posiada odpowiedni klucz publiczny. Zagadnienie to wiąże się z tzw. polityką certyfikacji, którą prowadzi podmiot certyfikujący ustalający procedurę wystawiania, zawieszania i unieważniania certyfikatów.

---

^[1] M. Butkiewicz, „Internet w instytucjach publicznych. Zagadnienia prawne.”, Wyd. Difin, Warszawa 2006 r., s. 11

^[2] F. Rosengarten,: Podpis i jego znaczenie w prawie cywilnym, „Palestra” 1973 r,, nr 1, s. 10 i nast.

^[3] P. Podrecki, Z. Okoń, P. Litwiński, M. Świerczyński, T. Targosz, M. Smycz, D. Kasprzycki, „Prawo Internetu”, Warszawa 2004 r., s. 69

^[4] Por. J. Przetocki, J. Urbanowicz, A. Wittlin: Czynności elektroniczne i kryptografia w pracy notariusza, „Rejent” 1999, nr 8, s. 110

^[5] J. Stokłosa: Kryptografia w sieci, w: (red.) T. Zasępa „Internet - fenomen społeczeństwa informacyjnego”, Częstochowa 2001, s. 497 i nast.

Zadania i rola polityki pieniężnej

Przed polityką pieniężną jako instrumentem polityki gospodarczej państwa za cel stawia się likwidację największych problemów gospodarczych. Do takich należą bezrobocie sprowadzające dobrobyt poniżej optymalnego poziomu i wywołujące problemy społeczne oraz inflacja, która komplikuj ąc rachunek ekonomiczny i podnosząc niepewność gospodarowania utrudnia wzrost gospodarczy.

Realizacja tych celów, zwanych strategicznymi czy finalnymi, jest skomplikowana z kilku względów. Na cele te istnieje tylko pośredni wpływ poprzez wywoływanie u podmiotów gospodarczych określonych zachowań za pomocą impulsów pieniężnych. Przebieg i skutek tych przyczynowo-skutkowych reakcji nie jest do końca jasny. Wymienione cele strategiczne zależą nie tylko od polityki monetarnej, ale od całej polityki gospodarczej państwa. Problemy sprawia też kwestia ich precyzyjności .

Właśnie wyżej wymienione względy powodują potrzebę określenia celów pośrednich, które by te problemy wyeliminowały, bądź minimalizowały. W związku z tym powinny one charakteryzować się pewnymi właściwościami takimi jak:

•          reagowanie na instrumenty polityki pieniężnej,

•          korelację z celami strategicznymi polityki monetarnej,

•          łatwe i szybkie osiąganie informacji o ich zachowaniu się^{[1] [2]}.

Praktyka pokazuje, że cele pośrednie polityki monetarnej „związane są z:

•          regulowaniem podaży pieniądza w obiegu, po to aby przeciwdziałać inflacji i zatorom płatniczym;

•          ustaleniem stopy procentowej na poziomie zapewniającym odpowiednią alokację zasobów oraz wyborem między oszczędnościami i inwestycjami;

•          zapewnieniem odpowiedniego poziomu rezerw walutowych i kursu walutowego”^[3].

Realizacja celów pośrednich pociąga za sobą konieczność osiągania w codziennej działalności banku centralnego jeszcze bardziej szczegółowych wytycznych. Do tych celów operacyjnych zalicza się podaż bazy monetarnej i stopy procentowe na rynku międzybankowym.

Systematyzując powyższe uwagi można nakreślić następującą hierarchię celów polityki monetarnej:

a)       strategiczne:

-            wzrost PKB,

-            pełne zatrudnienie,

-            stabilizacja cen;

b)       pośrednie:

-            podaż pieniądza,

-            poziom stóp procentowych,

-            struktura stóp procentowych,

-            kurs walutowy,

-                        nominalny PKB;

c)      operacyjne:

-           stopa procentowa na rynku międzybankowym,

-           podaż bazy monetarnej.

Trudno jest jednocześnie realizować takie cele jak wzrost PKB i pełne zatrudnienie oraz stabilizacja cen. Dlatego najczęściej dokonuje się wyboru jednego celu strategicznego. Decyzja ta jest często związana z rodzajem zależności między rządem a bankiem centralnym. Banki centralne niezależnie od rządu najczęściej mają określony cel w postaci stabilności cen. W przypadku gdy rząd wyznacza kierunki polityki pieniężnej bank centralny staje się tylko jej wykonawcą, wspieraj ąc działania rządu niezależnie od ich konsekwencji dla stabilności cen. Dzisiejsza teoria jak i praktyka wskazuje na to, że dominującym poglądem jest wskazanie stabilizacji cen jako celu głównego polityki pieniężnej. Taki cel funkcjonuje na przykład dla strefy euro, gdzie „głównym celem ESBC [Europejskiego Systemu Banków Centralnych - przyd. autora] jest utrzymanie stabilności cen.

Problemem staje się też wybór celu pośredniego polityki pieniężnej, gdyż tak samo jak w wypadku celów finalnych nie są one zmiennymi komplementarnymi. Jedno z podstawowych podejść, z którego skorzystał m.in. NBP, to analiza spodziewanych szoków w gospodarce. Polega ona na próbie ustalenia możliwych do wystąpienia zaburzeń w gospodarce jeśli chodzi o zagregowane popyt i podaż oraz zmiany na rynku pieniężnym i określeniu najlepszych metod ich niwelowania. Tablica 4 prezentuje te zależności. ^[4]

Tab. 4 Wybór celów pośrednich polityki pieniężnej wg kryterium zaburzeń w gospodarce

Rodzaj zaburzenia	Cel pośredni	Cel operacyjny
Szoki popytowe	szeroki agregat pieniężny	pieniądz rezerwowy, wolne rezerwy
Przesunięcia w strukturze aktywów finansowych	stopy procentowe	stopy procentowe
Zaburzenia w podaży pieniądza	agregat pieniężny lub stopy procentowe	stopy procentowe
Szoki podaż owe	agregat pieniężny dla celu inflacyjnego stopy procentowe dla celu w postaci realnego PKB	pieniądz rezerwowy, wolne rezerwy dla celu inflacyjnego stopy procentowe dla celu w postaci realnego PKB

Źródło: P. Szpunar, Polityka pieniężna. Cele i warunki skuteczności, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2000, s. 141, Tablica 3.1.

---

^[1]     Por. A. Kaźmierczak, Podstawy polityki pieniężnej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 169-170.

^[2]     J. Borowiec, dz. cyt., s. 423.

^[3]     I. Czechowska, Bank centralny na rynku pieniężnym, Absolwent, Łódź 1998, s. 32.

^[4]     Traktat o Unii Europejskiej z dn. 7 II 1992 roku art. 105 ust. 1.