Wskaźniki efektywności (wykorzystania) aktywów

Kolejna grupa wskaźników finansowych dotyczy efektywności wykorzystania aktywów, przyjmują one także nazwę wskaźników rotacji, obrotu, produktywności. Ukazują one stopień efektywności wykorzystania przez firmę posiadanych zasobów. Analiza przeprowadzona za pomocą tych wskaźników powinna odpowiedzieć na pytanie, czy ilość aktywów zgromadzonych przez podmiot gospodarczy jest właściwa, zbyt wysoka lub też zbyt  niska w stosunku do skali prowadzonej działalności. Trzeba jednak pamiętać, że zarówno zbyt duża, jak i zbyt mała ilość aktywów może mieć negatywny skutek dla wyników osiągniętych przez podmiot.

Możemy wyróżnić cztery podstawowe i najczęściej stosowane rodzaje wskaźników efektywności[1]:

-       wskaźnik rotacji zapasów,

-       wskaźnik rotacji należności,

-       wskaźnik efektywności wykorzystania majątku trwałego,

-       wskaźnik efektywności wykorzystania majątku ogółem.

Wskaźnik rotacji zapasów (Stock Turnover )

Wskaźnik rotacji zapasów obliczany jest jako iloraz sprzedaży oraz zapasów:

WRZ  =

Wskaźnik ten udziela nam odpowiedzi na pytanie ile razy w ciągu badanego okresu nastąpi „odnowienie” stanu zapasów.

Im wyższy jest wskaźnik, tym krótszy cykl obrotu zapasami, a więc również mniejszy koszt ich utrzymania. Wzrost wskaźnika może świadczy, zatem  o poprawie efektywności gospodarowania zapasami przez przedsiębiorstwo, pod warunkiem, że nie spowodowało to zakłóceń w prawidłowości przebiegu procesów produkcyjnych i ograniczeń w  wykonywaniu opłacalnych zamówień składanych przez odbiorców.

Natomiast spadek wielkości tego wskaźnika, oznacza wydłużenie cyklu sprzedaży zapasów, wzrost zapasów w przedsiębiorstwie świadczący np. o przygotowaniach firmy do zaplanowanego wzrostu sprzedaży w przyszłości lub też o powstaniu zapasów trudno zbywalnych, zbędnych.[2]

Do oceny efektywności gospodarowania zapasami stosowany jest również wskaźnik rotacji zapasów w dniach wyliczany według formuły:

WRZ w dniach =

Wskaźnik ten mówi nam, jaki jest średni czas regulowania zobowiązań w przedsiębiorstwie. Im czas ten jest dłuższy, tym mniejsze są potrzeby w zakresie kapitału obrotowego.

Wskaźnik rotacji należności  ( Debtor Turnover)

Określa, ile razy w ciągu roku przedsiębiorstwo odtwarza stan swoich należności. Obliczany jest według wzoru:

WRN =

Zadowalający poziom tego wskaźnika powinien oscylować w przedziale 7,0 do 10,0. W przypadku, gdy wskaźnik będzie mniejszy niż 7,0 to oznaczać  to może, że w stosunku do ogólnie przyjętych  norm przedsiębiorstwo zbyt długo kredytuje swoich klientów, co świadczy o tym, że środki pieniężne są zbyt długo zamrożone w należnościach[3].

Wskaźnik rotacji należności często liczony jest w dniach. Oblicza się go jako iloraz należności oraz przeciętnej dziennej wielkości sprzedaży:

                            

WRN w dniach  = 

Wskaźnik ten informuje, ile dni przedsiębiorstwo przeciętnie czeka od momentu sprzedaży na uregulowanie należności z tego tytułu. Należności krótkookresowe są jednym z bardziej płynnych aktywów. Przedsiębiorstwo posługuje się kredytem towarowym w celu zwiększenia swojej sprzedaży, pozyskania nowych rynków zbytu. Wskaźnik ten informować może o niewłaściwych tendencjach występujących w tym okresie. Przykładowo może to wystąpić w sytuacji, gdy okres ściągania należności w kolejnych okresach znacznie się wydłuża. Dodatkowe zaniepokojenie może budzić fakt, gdy okres oczekiwania na spłatę jest dłuższy, niż termin kredytu towarowego. Świadczy to o niewywiązywaniu się odbiorców ze swych zobowiązań finansowych. Stanowi to podstawę do podjęcia przez przedsiębiorstwo szeregu decyzji w tym obszarze. Brak właściwej relacji prowadzić może do utraty przez przedsiębiorstwo płynności finansowej.

Wskaźnik efektywności wykorzystania majątku trwałego (Fixed Assets Turnover Ratio lub Fixed Assets Utilizattion Ratio)

Wskaźnik ten określa sposób wykorzystania majątku trwałego przez przedsiębiorstwo. Obliczany jest według formuły:

WRŚT = 

Poziom tego wskaźnika jest uzależniony od kapitałochłonności procesu wytwarzania. Środki trwałe w tej formule są ujęte według wartości netto.Wskaźnik pokazuje nam, ile razy sprzedaż jest większa od środków trwałych zaangażowanych w działalność przedsiębiorstwa. Im wyższa jest wartość wskaźnik tym wyższa jest efektywność wykorzystania majątku trwałego.

Wykorzystanie tego wskaźnika jest szczególnie istotne dla przedsiębiorstw, w których środki trwałe stanowią ważny element majątku, natomiast mniejsze znaczenie ma w przedsiębiorstwach, w których sprzedaż w mniejszym stopniu zależy od wielkości środków trwałych zaangażowanych w ich działalność.

Wskaźnik efektywności wykorzystania majątku ogółem ( Total AssetsTurnover Ratio lub Total Assets Utilization Ratio)

Wskaźnik ten obrazuje, jaka wartość sprzedaży przypada na jednostkę zaangażowanego majątku. Stanowi miarę efektywności wykorzystania aktywów przedsiębiorstwa. Obliczany jest według wzoru:

WRMO =

Wskaźnik efektywności wykorzystania majątku ogółem jest wskaźnikiem o największej pojemności. Mierzy on efektywność aktyw generujących sprzedaż. Wielkość tego wskaźnika w dużym stopniu zależy od specyfiki branży. W przemysłach o wysokiej kapitałochłonności jest niski, zaś w przemysłach o dużym udziale pracy ludzkiej i niskiej kapitałochłonności jest wysoki. Wskaźnik ten nie może być zbyt niski, aby nie prowadził do zachwiania rytmiczności produkcji i sprzedaży oraz pogorszenia stopnia wykorzystania środków trwałych. Jeśli jest znacznie niższy niż średni w branży, to należy szukać przyczyny tych różnic[4]. Istnieje możliwość, że w przedsiębiorstwie powstały nadmierne zapasy materiałów bądź wadliwa organizacja produkcji zwiększa zapasy produkcji niezakończonej itp.

---

[1] J. Gajdka, E. Walińska, Zarządzanie finansowe, F. R. R. w P., Warszawa 1998, s. 207.

[2] Z. Leszczyński, A. Skowronek –Mielczarek , Analiza ekonomiczno – finansowa firmy, Difin, Warszawa 2000, s.95.

[3] J. Ostaszewski, Analiza finansowa i wycena firmy według standardów EWG, CIM, Warszawa 1992, s. 53.

[4] M. Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa 2000, s. 98.

Analiza dynamiki i struktury aktywów

W celu przeprowadzenia wstępnej analizy aktywów bilansu przekształciłam Załącznik nr 1 i Załącznik nr 2, Załącznik nr 3.Tabela nr 8 przedstawia analizę aktywów bilansu ZNTK  „Mińsk Mazowiecki” S.A , ukazujący odchylenia, dynamikę oraz strukturę poszczególnych pozycji w badanym okresie.

Analiza dynamiki aktywów przeprowadzona na podstawie obliczonych odchyleń i wskaźników dynamiki pozwala stwierdzić, iż w latach 1998-2000 nastąpił spadek całości majątku z 92,8% do 91,5% tj. 1,3%. Również majątek trwały uległ zmniejszeniu z 92,6% do 87,0% tj. 5,6% duży wpływ na spadek majątku trwałego miały wartości niematerialne i prawne z 5,4% do 6,8% tj. o 51,6% oraz finansowy majątek trwały z 100,0% do 200,0%. Natomiast wartość majątku obrotowego uległa zwiększeniu z 93,0% do 95,2%tj. tj. 2,2%, przy czym wartość zapasów zmalała z 92,2% do 45,6% tj. 46,6%, należności i roszczenia wzrosły z 119,1% do 148,3% tj. 29,2% oraz środki pieniężne uległy nieznacznemu zmniejszeniu z 8,7% do 2,8% tj. 5,9%.

Analizując zmiany w strukturze zachodzące w majątku ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A, należy zauważyć nieznaczny spadek udziału majątku trwałego w aktywach ogółem a mianowicie z 45,4% do 43,2% tj. o 2,2% przy takim samym wzroście udziału majątku obrotowego z 54,6% do 56,8% tj. również o 2,2%. W majątku trwałym spadek ten wiązał się ze spadkiem udziału wartości niematerialnych i prawnych z 0,3% do 0,1% tj. o 0,2 oraz rzeczowego majątku trwałego z 45,0% do 43,1% tj. o 1,9%. Natomiast wzrost udziału majątku obrotowego w strukturze aktywów wynika ze zwiększenia udziału należności i roszczeń z 32,2% do 49,0% tj. o 16,8% min. Ze zwiększenia udziału należności z tytułu dostaw i usług o  20,2%.

Tabela 8

Bilans analityczny przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A za lata 1998-2000 (aktywa)

AKTYWA	STAN NA 31.12			ODCHYLENIA		DYNAMIKA (w %)		STRUKTURA (w %)
	1998	1999	2000	1999-1998	2000-1998	1999	2000*	1998	1999	2000
A. Majątek trwały	12376427	11464655	10764506	-911772	-1611921	92,6	87,0	45,4	45,3	43,2
I. Wartości niematerialne i prawne	88239	51501	6005	-36738	-82234	58,4	6,8	0,3	0,2	0,1
1. Inne wartości niematerialne i prawne	88239	51501	6005	-36738	-82234	58,4	6,8	0,3	0,2	0,1
II. Rzeczowy majątek trwały	12268189	11393154	10718502	-875035	-1549687	92,9	87,4	45,0	45,0	43,1
1. Budynki i budowle	7874791	7679788	7646339	-195003	-228452	97,5	97,1	28,9	30,2	30,6
2. Urządzenia techniczne i maszyny	4257211	3641612	3027481	-615599	-1229730	85,5	71,1	15,6	14,5	12,1
3. Środki transportu	57583	51027	30143	-6556	-27440	88,6	52,3	0,2	0,2	0,1
4. Pozostałe środki trwałe	8769	20727	14539	11958	5770	236,4	165,8	0,1	0,1	0,2
5. Inwestycje rozpoczęte	69834	-	-	-69834	-69834	-	-	0,2	-	-
III. Finansowy majątek trwały	20000	20000	40000	0	20000	100,0	200,0	0,1	0,1	0,1
1. Udziały i  akcje	20000	20000	40000	0	20000	100,0	200,0	0,1	0,1	0,1
B. Majątek obrotowy	14895005	13850741	14180431	-1044264	-714574	93,0	95,2	54,6	54,7	56,8
I. Zapasy	4130758	3807945	1883566	-322813	-2247192	92,2	45,6	15,1	15,0	7,6
1. Materiały	3126837	2886709	1735324	-240128	-1391513	92,3	60,1	11,5	11,4	7,0
2. Półprodukty i produkty w toku	970507	911993	148243	-58514	-822264	94,0	15,3	3,5	3,5	0,6
3. Produkty gotowe	33414	9243	-	-24170	-	27,7	-	0,1	0,1	-
II. Należności i roszczenia	8244442	9823582	12225283	1579140	3980841	119,1	148,3	32,2	38,8	49,0
1. Należności z tyt. Dostaw i usług	7631567	9677837	12038537	2046271	4406971	126,8	157,7	28,0	38,2	48,2
2. Należności z tyt.podatków, dotacji i ubezp. społ.	-	-	147767	-	147767	-	-	-	-	0,6
3. Pozostałe należności	612875	145745	38980	-467130	-573896	23,8	6,4	2,2	0,6	0,2
III. Środki pieniężne	2519805	219213	71581	-2300592	-147632	8,7	2,8	9,3	0,9	0,3
1.Środki pieniężne w kasie	567	1002	1211	435	644	176,7	213,6	0,1	0,1	0,1
2. Środki pieniężne w banku	2519237	218211	70360	-2301026	-244877	8,7	2,8	9,2	0,8	0,2
SUMA	27271432	25315396	24944937	-1956036	-2326495	92,8	91,5	100,0	100,0	100,0

ŹRÓDŁO: opracowanie własne na podstawie danych przedsiębiorstwa ZNTK „Mińsk Mazowiecki” S.A *                          1998=100%