Wynik na działalności operacyjnej

Poniższa tabela przedstawia skonsolidowany wynik na działalności operacyjnej, wynik przed opodatkowaniem i wynik netto Grupy PKN ORLEN w latach 1997, 1998 i 1999 oraz procentowe zmiany tych pozycji pomiędzy tymi latami.

Tabela 3. Wynik na działalności operacyjnej.

Rok kończący się 31 grudnia

	1997       (mln PLN)	1998        (mln PLN)	1998/1997 (zmiana %)	1999            (mln PLN)	1999/1998 (zmiana %)
Wynik na działalności operacyjnej	1.228	1.177	(4,2)	1.207	2,6
Wynik na działalności finansowej	(70)	(131)	88,1	(173)	31,4
Wynik brutto	1.219	1.052	(13,7)	1.069	1,6
Podatek dochodowy	(399)	(343)	(14,1)	(256)	(25,2)
Wynik po opodatkowaniu	820	709	(13,4)	813	14,6
Pozostałe obowiązkoe
zmniejszenia zysku (zwiększenia
straty)	(28)	(13)	(54,8)	0	-
Udział w zyskach (stratach)
Jednostek objętych konsolidacją
metodą praw własności	12	13	1,4	20	58,0
Udział akcjonariuszy
Mniejszościowych	(10)	(22)	125,8	(19)	(15,5)
Wynik netto	794	687	(13,5)	814	18,5

Źródło: Dokument Informacyjny PKN ORLEN S.A.

Wykres 3.

Zysk

Źródło: Opracowanie własne.

Skonsolidowany wynik na działalności operacyjnej Grupy PKN ORLEN był w latach 1997-1999 równy odpowiednio 1.228 mln PLN, 1.177 mln PLN i 1.207 mln PLN. W 1998 r. spadek wartości zysku na działalności operacyjnej o 4,2% był spowodowany głównie znacznym wzrostem kosztów sprzedaży i pozostałych kosztów operacyjnych oraz zmniejszeniem ochrony celnej. W 1999 r. nastąpił wzrost wartości zysku na działalności operacyjnej o 2,6%, który nie był jednak tak dynamiczny jak wzrost wartości przychodów ze sprzedaży (o 25,2% w 1999 r.). Zmiana stosunku wyniku na działalności operacyjnej do wartości przychodów ze sprzedaży ma swoje odzwierciedlenie w wysokości marży operacyjnej Grupy PKN ORLEN, której stopa kształtowała się w kolejnych latach odpowiednio w wysokości 7,5%, 7,2% i 5,9%. Spadek stopy marży operacyjnej w 1999 r. wynikał ze wzrostu przychodów o 25,2%, przy jednoczesnym wzroście kosztów operacyjnych o 26,9% (głównie w wyniku wzrostu światowych cen ropy i stawek akcyzy w Polsce).

Charakterystyka i ocena metod analizy przyczynowej

Przyjmując różny stopień pogłębienia badania wskaźników, wyodrębnia się analizę porównawczą, polegającą na określeniu bezpośrednich związków kształtujących się między wskaźnikami ekonomicznymi; pozwala to na ustalenie odchyleń oraz dokonanie na ich podstawie ogólnej oceny, oraz analizę przyczynową, polegającą na ustaleniu odpowiednio wyizolowanych czynników, które pociągnęły za sobą określone uprzednio odchylenia, oraz stopnia intensywności ich oddziaływania.

            Analiza przyczynowa jest pogłębionym etapem badania wskaźników ekonomicznych, w którym dąży się do ustalenia wpływu określonych czynników na powstanie odchyleń ujawnionych w toku analizy porównawczej. Chodzi tu zatem w szczególności o:

-          określenie czynników oddziałujących na objęty badaniem wskaźnik ekonomiczny,

-          obliczenie wielkości wpływu poszczególnych czynników na odchylenia wynikające z uprzednich porównań.

            Określenie czynników, które oddziałują na kształtowanie się wskaźników ekonomicznych, następuje w drodze rozumowania logicznego, opartego na obserwacji faktycznego przebiegu procesów gospodarczych oraz znajomości ich treści ekonomicznej.

W rozumieniu tym zwrócić należy szczególną uwagę na zależności, powiązania przyczynowo-skutkowe, występujące między zdarzeniami gospodarczymi, a tym samym między odzwierciedlającymi je wskaźnikami ekonomicznymi. Mogą one mieć różny zakres i stopień złożoności.

Wśród metod analizy przyczynowej na wyróżnienie zasługują dwie, różniące się krańcowo odmiennymi cechami. Pierwsza z nich – metoda kolejnych podstawień, która może być stosowana w ujęciu rozwiniętym (nazywanym metodą podstawień łańcuchowych) lub uproszczonym ( nazywanym metodą różnicowania).

Metoda podstawień łańcuchowych polega na kolejnym – w trakcie dokonywanych obliczeń – zastępowaniu poszczególnych elementów bazowych danymi rzeczywistymi i ustalaniu odchyleń cząstkowych na podstawie wykształcających się tzw. iloczynów skorygowanych. Suma tych odchyleń odpowiadać powinna odchyleniu ogólnemu.

Do podobnych wyników prowadzi również ujęcie uproszczone metody podstawień łańcuchowych, czyli metoda różnicowania, polegająca na uwzględnieniu w kolejnych podstawieniach zamiast pełnych danych objętego badaniem czynnika, jedynie różnic między wielkością bazową a rzeczywistą. Inne metody analizy przyczynowej, w tym metoda funkcyjna, mają tę wyższość nad metodą kolejnych podstawień, że uzyskiwane odchylenia cząstkowe są jednobrzmiące bez względu na dokonaną kolejność podstawienia czynników. W procesie zarządzania nie jest konieczna daleko idąca precyzja obliczania odchyleń cząstkowych otrzymywanych w toku analizy przyczynowej. Przydatność praktyczną wykazują nawet przybliżone wyniki uzyskiwane szybko, bez większego nakładu pracy i dostatecznie przejrzyste.

            Metoda funkcyjna polega przede wszystkim na ustaleniu wskaźników zmienności poszczególnych czynników, a następnie wykorzystaniu ich do odpowiedniego przeliczenia bazowej wielkości badanego wskaźnika.[1]

---

[1] L. Bednarski, Analiza Finansowa w Przedsiębiorstwie,  PWE,  Warszawa 2000 r., s. 30.

Analiza wspomagania finansowego przedsiębiorstwa

Niewiele  przedsiębiorstw może funkcjonować tylko i wyłącznie na bazie kapitałów własnych. W obecnych czasach zdecydowana większość korzysta z obcych form finansowania, tzw. kapitałów obcych. Analiza zadłużenia przedsiębiorstwa pozwala ocenić jego politykę finansową, stąd określa się ją też mianem analizy struktury finansowej, którą to dokonuje się za pomocą niżej wyszczególnionych wskaźników. Podstawowym wskaźnikiem jest wskaźnik szybkiej płynności. 

Tabela 18.  Kształtowanie się wskaźników wspomagania finansowego w spółce „RatGar” Sp. z o.o. w latach 1999-2001

WYSZCZEGÓLNIENIE	1999	2000	2001
Wskaźnik szybkiej płynności	3,85	6,02	6,35
Wskaźnik wypłacalności środkami pieniężnymi	0,74	0,70	0,68

[Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych przedsiębiorstwa „RatGar” sp. z o.o. z lat 1999-2001]

            Z powyższych danych wynika, że  współczynnik szybkiej płynności cały czas oscyluje wysoko powyżej jedności. Można więc wskazać, że wszystkie całość bieżących zobowiązań przedsiębiorstwa może być  pokryte aktywami obrotowymi przedsiębiorstwa z wyłączeniem zapasów zgromadzonych przez przedsiębiorstwo. 

            Wskaźnik wypłacalności środkami pieniężnymi przedsiębiorstwa również jest bardzo wysoki. W całym analizowanym okresie około 70% zobowiązań bieżących spółki RatGar może być pokryta przez środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych.